Rak dojke
Rak dojke je najčešći maligni tumor kod žena.
Najčešće obolevaju žene starije od 50 godina. Etiologija raka dojke je multifaktorijalna. Smatra se da genetski faktor (nasleđe) ima ključnu ulogu. Od hormonskih faktora rizika značajni su: rana prva menstruacija (pre 13. godine), kasna menopauza (posle 56. godine); žene koje nisu rađale ili su rodile posle 30. godine takođe imaju veći rizik. Način ishrane tj. gojaznost kao posledica konzumiranja velikih količina životinjskih masti u ishrani navodi se kao ozbiljan faktor rizika. Vidna je uloga i zračenja – dužina izloženosti zračenju kao i uzrast u momentu ekspozicije imaju značaja kao faktori rizika; efekat-doza su u direktnoj zavisnosti.
Većina karcinoma dojke ima zvezdast izgled sa igličastim produžecima, mada ređe mogu biti dobro ograničeni.
Od simptoma i znakova bolesti bezbolan čvor u dojci je glavni znak. Ponekad je čvor bolan na dodir ili je praćen spontanim bolovima. Može se javiti iscedak iz bradavice koji je najčešće sukrvav ili krvav, ređe bistar ili zamućen, zatim uvučena bradavica koja se ne može izvući, ograničena uvučenost kože iznad tumora, koža dojke koja liči na koru od narandže, osip, rane na koži dojke i kraste na bradavici. Crvenilo, otok, toplota i bolna osetljivost tipični su za upalni oblik karcinoma dojke. Kod nekih žena prvi znakovi mogu biti povećani limfni čvorovi u pazušnoj jami, bolovi u leđima ili 'patološki' prelomi kostiju koji nastaju zbog metastaza.
Karcinomi nastaju iz epitela kanalića i režnjića dojke i shodno njihovoj prirodi dele se na neinfiltrativne forme in situ i infiltrativne.
Bez obzira na faktore koji izazivaju nastanak maligne ćelije u dojci, potrebno je vreme da bi se formirao klinički prepoznatljiv tumor, u proseku deset godina od nastanka prvih malignih ćelija do klinički ispoljenog tumora čija je veličina između 0,5 i 1,5 cm. Lokalnim rastom, tumorske ćelije prošavši kroz bazalnu membranu, infiltrišu okolno žlezdano tkivo i ulaze u limfne i krvne sudove dajući metastaze.
Ukoliko je tumor dojke opipljiv, simptomatski tumor dojke, dijagnoza se postavlja na osnovu kliničkog pregleda, mamografije i citološkog pregleda materijala dobijenog biopsijom finom iglom. Dvodimenzionalne sumnjive tzv. 'nepalpabilne' promene u dojci zahtevaju korišćenje dodatnih procedura.
Lečenje raka dojke je multidisciplinarno. Osnovni cilj je rana dijagnostika i radikalno lečenje, ali i rehabilitacija ima značajnu ulogu. Prevashodni zadatak u lečenju je da se bolesnik izleči ili da mu se produži kvalitetan život. Primarna je hirurgija koja se po potrebi nastavlja radioterapijom ili sistemskom hemio i/ili hormonoterapijom.
