Kristalna noć (Kristallnacht), takođe poznata i po nazivu Reichskristallnacht (carska kristalna noć), i Pogromnacht (noć pogroma), bila je veliki pogrom koji je sproveden širom Nemačke u noći 9. novembra 1938. godine. Pogrom koji je bio usmeren protiv jevrejskih građana širom zemlje, za mnoge posmatrače bio je prva naznaka onoga što danas nazivamo holokaustom.

Terminologija

Ime ovog događaja je donekle kontroverzno. Nazivan je imenom Kristallnacht (kristalna noć) od strane mnogih ljudi zbog polomljenih izloga prodavnica čiji su vlasnici uglavnom bili Jevreji, postoje dva objašnjenja za ovaj termin.

Dr. Valter H. Pele, istoričar specijalizovan za modernu Nemačku, tvrdio je da direktan prevod nije prihvatljiv jer je njegova originalna namera bila da cinično propagira nasilje kao nešto metaforički „sjajno i blistavo“ za Nemačku. U terminu carska kristalna noć (Reichskristallnacht) prefiks Reichs znači carstvo-„carska kristalna noć“. Obe forme ove reči su široko korišćene u nemačkoj vladinoj propagandi tokom nacističkog perioda, i u ovom slučaju isticalo se kako (nebitno koliko spontanim se predstavljao ovaj događaj) se radi o događaju bitnom za celu naciju.

Mnogo verovatnije, ali zaboravljeno poreklo reči Kristallnacht nije u nemačkoj propagandi, nego u razgovorima običnih ljudi, pogotovo u Berlinu. Svesni činjenice da su počinjeni mnogo ozbiljniji zločini od razbijanja izloga, ljudi su skovali ovaj naziv jer su se bojali represija nacističkog državnog aparata ako bi stvari nazvali pravim imenom. Mnogim ljudima je bilo jasno da pogromi nisu baš bili izlivi „spontanog gneva nemačkog naroda“, kao što je nacistička propaganda pokušala to prikazati, već državno organizovan i izvršen čin terora.

Termin (Reichs-)Kristallnacht, koji kritikuje i optužuje nacističko rukovodstvo uveliko je zaboravljeno.

Danas se u Nemačkoj uglavnom koristi izraz Pogromnacht (noć pogroma) što oslikava mišljenje da je Kristallnacht (kristalna noć) isuviše blag naziv.

Uvod

Tokom 1930-tih mnogi Jevreji poljskog porekla živeli su u Nemačkoj.

Na Shabat, 28. oktobra 1938. godine, 17.000 ljudi je bez upozorenja okupljeno i usred noći deportovano u Poljsku. Mnogi od njih su bili u Nemačkoj veći deo svog života, a neki su čak bili i odlikovani nemački veterani iz Prvog svetskog rata. Poljska vlada je odbila da ih primi, zbog čega su se oni vukli između nemačkih i poljskih graničnih prelaza tokom hladnih dana i noći dok nemačke vlasti nisu konačno ubedile poljsku vladu da im odobri ulaz.

Heršel Grinspan (Herschel Grynszpan), jevrejski Nemac koji je pobegao u Francusku, primio je pismo od svoje porodice u kome su opisani svi užasni uslovi koje su oni iskusili tokom ove deportacije. U ponedeljak 7. novembra, on je upucao sekretara nemačke ambasade u Parizu, Ernsta fom Rata. Dva dana kasnije Rat je preminuo u bolnici, a to je nacistima dalo povod da organizuju pogrom.

Kristalna noć

Ubistvo fom Rata služilo je kao izgovor da se lansira divljanje protiv jevrejskog stanovništva širom Nemačke. Planirano je da napad izgleda kao spontani čin, ali ga je ustvari organizovala nemačka vlada. Ovo znači da je sa organizacijom bilo saglasno rukovodstvo NSDAP-a (nacističke partije), i da se kao u čestim slučajevima vlada oslanjala na partijsku organizaciju kao dodatak zvaničnim vladinim linijama autoriteta.

Te noći oštećeno je i uništeno 1574 sinagoga (skoro sve koje su postojale u Nemačkoj), mnoga jevrejska groblja, više od 7000 jevrejskih radnji, i 29 velikih trgovina. Više od 20.000 Jevreja je uhapšeno i odvedeno u koncentracione logore; nekolicina je prebijena na smrt dok su ostali bili primorani da gledaju. Broj ubijenih Jevreja nije sa sigurnošću utvrđen, ali se procenjuje da ih je bilo od 36 do 200 tokom ta dva dana nemira. Najčešće se govori o 91 ubijenom. Prirodu nasilja oslikava i činjenica da su neki Nemci koji nisu bili Jevreji ubijeni samo zato što je neko smatrao da „izgledaju kao Jevreji“.

Tadašnji odjek u svetu

Kristalna noć uzrokovala je bes širom sveta. Diskreditovala je pronacističke pokrete u Evropi i Severnoj Americi, i vremenom dovela do njihovog opadanja. Mnoge novine su osudile ovaj zločin, a neki su ga poredili sa ubilačkim pogromima u carskoj Rusiji tokom 1880-tih. Sjedinjene Države su povukle svog ambasadora dok su druge vlade prekinule diplomatske odnose sa Nemačkom u znak protesta.

Dalji događaji

Progon i ekonomska šteta učinjena nemačkim Jevrejima nije stala sa ovim zločinom. Bili su takođe primorani da plate kolektivnu kaznu od 1 milijarde maraka nacističkoj vladi. Ovo predstavlja formu kolektivnog kažnjavanja, koje je Ženevskim konvencijama kasnije zabranjeno.

Kad je najavljivao nasilnu naplatu, jedan od najviših nacističkih zvaničnika Herman Gering, koji se još ranije zalagao za mere protiv Jevreja, omaškom je opisao teške uslove kojima su bili izloženi Jevreji nakon Kristalne noći. Herman Gering zabeležio je: „Nemačko će jevrejstvo kao kaznu za njihove gnusne zločine morati dati doprinos od jedne milijarde maraka. Uzgred, moram primetiti da ne bih voleo biti Jevrej u Njemačkoj.“

Ova noć uvela je novu fazu u anti-semitskim aktivnostima nacističke partije i državnih aparata, vodeći do deportacija, i konačno istrijebljenja većine Jevreja koji su živeli u Nemačkoj. Mada je u to vreme malo ljudi to znalo, pogrom kristalne noći je bio prvi korak u sistematskom progonu i masovnim ubistvima Jevreja širom Evrope u onome što će postati poznato kao Holokaust.

Večeras, 68 godina nakon Kristalne noći, mi se sećamo…

Autor: Simonida Vučenov, Novi Sad 

…pročitajte i Antisemitizam u Nemačkoj pre II svetskog rata