Sistemi organa i osnovne funkcije u organizmu kod nekih (viših) beskičmenjaka
| KRVNI SISTEM |
ZA DISANJE |
ZA VARENJE |
ZA IZLUČIVANJE |
NERVNI SISTEM |
POLNI; RAZVIĆE |
|
| PRSTENASTE GLISTE (Annelida) |
– zatvorenog tipa; dva glavna krvna suda: leđni (iznad creva) i trbušni (ispod creva) – (celom dužinom tela), povezani su bočnim krvnim sudovima koji su segmentalno raspoređeni – u svakom segmentu je par bočnih krvnih sudova – leđni krvni sud pulsira (kao srce) i krv teče od zadnjeg ka prednjem delu, a u trbušnom obrnuto |
– uglavnom dišu celom površinom tela; kod nekih vodenih vrsta – vodene škrge – modifikovani delovi parapodia (bogate kapilarima) |
– počinje ustima (II segment, trbušna strana), usna duplja, ždrelo, jednjak (-prednje crevo), voljka, želudac, srednje, zadnje crevo, analni otvor (na zadnjem segmentu) | – predstavljen metanefridijama (sistem kanalića; segmentalno raspoređeni) – počinje širim otvorom okrenutim celomu sa levkom (treplje), od levka polazi izvodni kanal koji ide prema nazad, probija septu, prelazi u sledeći segment; tu se savija i bočno otvara u spoljašnju sredinu |
– lestvičastog tipa – homonomno metameran sa moždanom ganglijom (primitivne vrste) u prostomijumu i ventralnim lancem ganglija raspoređenih u svakom segmentu po par; kod kišne gliste moždane ganglije se nalaze u trećem segmentu, iznad ždrela – od ganglija polaze bočni nervi; na površini kišne gliste su razasute fotoreceptivne i druge čulne ćelije (-u vezi sa nervima) |
– hermafroditi, mada ima i odvojenih polova – razviće prstenastih glista dešava se preko larvenog stadijuma i to je larva koja se naziva Trohofora (Trochophora) |
| ZGLAVKARI (Arthropoda) |
– otvoren – srce leži dorzalno u telu (na leđnoj strani u obliku cevi ili meška), a postalo je od dorzalnog kontraktilnog krvnog suda; iz škrga krv odlazi prednjom i zadnjom arterijom |
– traheje (kod kopnenih) i škrge (kod vodenih vrsta) | – potpun (čine ga prednje, srednje i zadnje crevo sa analnim otvorom) | – par izmenjenih metanefridija | – na višem nivou; ganglije pojedinih regiona spojeni u jedinstvenu masu; – čulni organi dobro razvijeni (čulo sluha, vida, ukusa…) – mozak se sastoji iz 3 osnovna dela (prednjeg, srednjeg i zadnjeg) |
– odvojenih polova; polno, unutrašnje razmnožavanje – razviće indirektno (hormonalna kontrola razvića) – imaju embrionalni i još postembrionalni razvoj |
| Paukolike životinje (Chelicerata) |
– otvoren; srce formirano na leđnoj (dorzalnoj) strani i ima izgled cevi ili meška; od prednjeg i zadnjeg kraja srca polazi prednja i zadnja aorta a bočno na srcu su otvori (ostije) preko kojih krv odlazi u srce; krv cirkuliše kroz sistem šupljina i naziva se hemolimfa; u krvi se nalazi hemocijanin (respiratorni pigment) | – škrge (kod vodenih); traheje i plućna kesa (kod kopnenih) | – usni otvor, ždrelo, jednjak, srednje crevo, zadnje crevo, analni otvor | – koksalne žlezde (izmenjene metanefridije) – počinje meškom, izuvijane cevčice, cev, mokraćna bešika, izvodni kanal (u osnovi ekstremiteta) – malpigijeve cevčice: parne cevčice, na jednom kraju zatvorene, a na drugom kraju se otvaraju na mestu prelaza iz srednjeg u zadnje crevo (samo kod suvozemnih vrsta) |
– koncentrisan (ganglije u pojedinim regionima su grupisane u jednu masu) – čulni organi: taktilna čula (po celom telu), oči su proste ocele (na prednjem kraju prozome), zvučni receptori |
– odvojenih polova; oplođenje je unutrašnje; razviće direktno (bez stupnja larve – bez metamorfoze) – neke paukolike životinje rađaju žive mlade |
| Rakovi (Crustacea) |
– otvoren – srce je uglavnom cevasto i na leđnoj strani se nalazi (srce sa ostijama) |
– preko škrga (pločaste ili razgranate izrasline kože, nalaze se u osnovi izraštaja ekstremiteta), a neki primitivniji rakovi dišu preko površine tela | – usni otvor, ždrelo, jednjak, želudac, crevna žlezda, crevo, analni otvor | – nalaze se u osnovi antena i maksila i nazivaju se antenalne i maksilarne žlezde (po poreklu su izmenjene metanefridije) | – lestvičast (sastoji se od nadždrelne ili moždane ganglije i ventralnog lanca ganglija koji se proteže celom dužinom tela) – čulni organi su raznovrsni, obuhvataju taktilna, vidna, hemijska i druga čula; oči su predstavljene prostim središnjim okom i suženim parnim očima najčešće na pokretnim očnim drškama |
– većina odvojenih polova, a manji broj su hermafroditi (klasa vitičara) – u razviću većina rakova prolazi kroz larvene stupnjeve; za niže rakove – larva Naupilus, a za više – larva Zoea; neki rakovi (rečni rak i drugi slatkovodni viši rakovi) se razvijaju bez metamorfoze |
| Insekti (Insecta) |
– otvoren – na dorzalnoj strani tela se nalazi cevasto srce |
– traheje | – potpun; počinje usnim otvorom, zatim slede ždrelo gde se izlivaju pljuvačne žlezde, pa jednjak, želudac, srednje crevo gde se izliva parna žlezda, koja po funkcijama odgovara jetri i pankreasu, pa zadnje crevo i analni otvor | – su malpigijeve cevčice koje predstavljaju parne cevaste organe | – koncetrisan i čine ga 3 dobro razvijene i dorzalno spojene ganglije sa ventralnim lancem ganglija | – odvojenih polova; muški polni sistem čini par semenika, a ženski – par jajnika; oplođenje je unutrašnje; postoje 3 vida razvića: 1) ametabolno = direktno razviće – bez metamorfoze 2) hemimetabolno – s nepotpunom metamorfozom, postoje stadijumi jajeta, larve i odrasle jedinke (imago) 3) homometabolno – sa potpunom metamorfozom – stadijumi: jaje, larva, lutka, imago |
| BODLJOKOŠCI (Echinodermata) |
– radijalnog tipa (okoloždrelni prsten od koga polaze 5 radijalnih krvnih sudova) – čini sistem šupljina; ove šupljine čine ostatke primarne telesne duplje; krv kod bodljokožaca slična je limfi kod kičmenjaka |
– preko žbunastih kožnih škrga, preko respiratornih grana (morski krastavci) ili respiratorne burze (zmijače), a i celom kožom | – usni otvor (usta su naopako), oko koga se nalazi meka usna, ždrelo, jednjak (on se nastavlja u mišićni želudac, od njega polaze 5 jetrenih meškova; želudac se nastavlja u kratko zadnje crevo i analni otvor) – crevo može biti kesasto (zvezde, zmijače), izuvijano (ježevi), a mogu da nemaju zadnje crevo, ni analni otvor (zmijače) |
– nemaju ekskretorne organe – predstavljaju ameboidne ćelije koje se nalaze u telesnim tečnostima; ekskret se izbacuje u predelu creva ili preko zidova škrga |
– vrpčast i difuzan; spoljašnji nervni sistem je urađen od 5 radijalnih nerava i prstenastog nerva; ima čulni karakter, a unutrašnji nervni sistem je građen kao i spoljašnji – ima karakter kretanja, nalazi se na oralnoj i aboralnoj strani – radijalan, okoloždrelni prsten od koga polaze 3 vrpce i nervni splet (pleksus – od nabacanih nervnih ispod epidermisa) – čula slabo razvijena (malo je razvijeno taktilno) |
– odvojenih polova; oplođenje je spoljašnje, razviće indirektno; formirana bilateralno simetrična larva pliva trepljama (slobodna je); posle perioda planktonskog načina života larva se spušta na dno i metamorfozira u radijalno simetričnu odraslu jedinku – Pluteus – larva morskog ježa koja pluta |
