Glasovne promene u srpskom jeziku
JEDNAČENJE SUGLASNIKA PO ZVUČNOSTI
ZVUČNI BEZVUČNi
B -> P
G -> K
D -> T
Đ -> Ć
Ž -> Š
Z -> S
DŽ -> Č
F
H
C
Prvi se jednače prema drugom (osim kada su prvi: F, H, C – koji nemaju parove)
Izuzeci: D se ne menja ispred S i Š
Đ se ne menja ispred nastavka -STVO
U složenicama, stranim rečima
JEDNAČENJE SUGLASNIKA PO MESTU ILI NAČINU ARTIKULACIJE (IZGOVORA)
S -> Š
Z -> Ž
N -> M
Kada se C i Z nađu ispred Đ, Ć, DŽ, Č, LJ, NJ, Š, Ž pretvaraju se u Š i Ž (S -> Š, Z -> Ž)
Izuzetak: S i Z ispred LJ i NJ ne menjaju se u Š i Ž kada su na granicama složenica
Kada se N nađe ispred B i P menja se u M (N -> M) (osim u složenicama, na granici)
PALATALIZACIJA
K -> Č
G -> Ž
H -> Š
Obično kada se K, G, H nađu ispred nastavka E
SIBILARIZACIJA
K -> C
G -> Z
H -> S
Obično kada se K, G, H nađu ispred nastavka I
JOTOVANJE (SA J)
Z -> Ž
S -> Š
D -> Đ
T -> Ć
L -> LJ
N -> NJ
B -> BLJ
P -> PLJ
M -> MLJ
V -> VLJ
Izuzetak: složenice (granice)
ALTERNACIJE SAMOGLASNIKA
1) Promena O u E
O -> E
OM -> EM
OV -> EV
2) Prevoj vokala
/ -> E
/ -> O
O -> A
A -> U
3) Nepostojano A
A -> /
4) Prelazak L u O
L -> O (u muškom rodu radni glagolski pridev, izvedene imenice na -NICA -> sufiks -AC, -BA…)
SAŽIMANJE (ASIMILACIJA) SAMOGLASNIKA
SOKOL -> SOKOO = SOKO – kada je dvostruk samoglasnik, osim u složenicama (CRNOOKA)
GUBLJENJE (DISIMILACIJA) SUGLASNIKA
BEZ(Z)UBNI, OTAC -> O(T)CA
D i T se gube ispred C, Č, Ć, DŽ, Đ
– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –
STRAST + JU = STRASĆU – jotovanje, jednačenje suglasnika po mestu artikulacije
ENGLEZ + SKI = ENGLESKI – jednačenje suglasnika po zvučnosti, gubljenje suglasnika
IZDATAK + I = IZDATAKI -> IZDATKI -> IZDATCI – nepostojano A, sibilarizacija K -> C, gubljenje suglasnika
SOKOL -> SOKOO = SOKO – prelazak L u O, sažimanje samoglasnika
RAZŠIRILA -> RASŠIRILA -> RAŠŠIRILA -> RAŠIRILA – jednačenje suglasnika po zvučnosti, jednačenje suglasnika po mestu artikulacije (izgovora), gubljenje suglasnika
– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –
SUGLASNIK J
Ne piše se:
1) između dva samoglasnika od kojih je drugo I
2) između I na prvom i O na drugom mestu
3) između I i I
Piše se:
1) iza I a ispred A, E, U
– – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – – –
SAMOGLASNICI (VOKALI)
1) Prednjeg reda: E, I
2) Zadnjeg reda: A, O, U
SUGLASNICI (KONSONANTI)
1) Usneni (labijalni): B, P, F
2) Zubni (dentalni): D, T, Z, S, C
3) Prednjonepčani (palatalni): Đ, Ć, Č, DŽ, Ž, Š
4) Zadnjonepčani (velarni): G, K, H
SONANTI (GLASNICI)
1) Usneno-zubni: V
2) Usneni: M
3) Alveolarni: R, L, N
4) Prednjonepčani: J, LJ, NJ
