Karcinom grlića materice (carcinoma cervicis uteri) predstavlja maligni epitelni tumor lokalizovan na porciji materice ili u cervikalnom kanalu. Najčešće se javlja kod žena pre menopauze, između 35. i 49. godine života. Pristupačan je ranoj dijagnozi, što je posebno značajno.
Što se tiče etiologije, češće se javlja kod žena sa čestim zapaljenskim procesima na grliću, kod žena koje su imale više porođaja ili pobačaja, kod onih koje rano počinju sa seksualnim životom, češće menjaju partnere i kod žena sa lošom polnom higijenom. Značajnu ulogu imaju i mnogobrojni mehanički, hemijski, traumatski i hormonski faktori koji deluju u smislu dugotrajne iritacije grlića materice. Veliki značaj se pridaje virusima iz grupe kancerogenih virusa, prvenstveno humanim papiloma virusima (HPV).
Proces nastanka karcinoma je dugotrajan. Obično se na grliću prvo javljaju male nevidljive promene u vidu cervikalnih intraepitelnih neoplazija (CIN), koje su još uvek reverzibilne. Proces nastanka karcinoma iz CIN traje između 5 i 15 godina. Zato se CIN mora redovno citološki i kolposkopski kontrolisati.
Rak grlića materice se može podeliti u dve velike grupe. Prvu grupu čini predklinički ili preinvazivni stadijum, nulti stadijum, intraepitelni ili carcinoma in situ. U drugoj grupi se nalazi klinički ili invazivni karcinom (carcinoma invasivum).
Preinvazivni karcinom grlića materice obično počinje kao nevidljiva intraepitelna promena, na granici između pločastog i cilindričnog epitela. Može ostati u stadijumu mirovanja desetak godina i u ovom stadijumu nema nikakvih simptoma bolesti. Dijagnoza se postavlja uzimanjem brisa iz grlića za citološku analizu po Papanikolau i kolposkopskim pregledom sumnjivih mesta na grliću. Definitivna dijagnoza se postavlja samo histološkim pregledom materijala sa grlića uzetog ciljanom biopsijom ili konizacijom.
Invazivni karcinom nastaje kada maligni proces probije bazalnu membranu i kada se iz epitela širi u stromu. Bolest sada postaje makroskopski vidljiva, u vidu erozije na grliću. Dolazi do invazije u limfne sudove strome i do pojave metastaza u regionalnim limfnim žlezdama i udaljenim organima
Rani simptomi karcinoma grlića materice ne postoje. Kada se pojave prvi simptomi, bolest je ušla u invazivni stadijum. Prvi simptom je kontaktno krvarenje, obično u toku polnog odnosa ili pri ginekološkom pregledu. Kasnije se javlja sukrvičasto belo pranje, koje je rezistentno na terapiju. Kada je karcinom prodro u vezivno tkivo pojavljuje se sukrvavi iscedak i nepravilna krvarenja. Bol predstavlja kasni simptom. Javlja se u donjem delu trbuha, u krstima a kasnije i u nogama.
Dijagnoza preinvazivnog karcinoma se postavlja samo laboratorijskim analizama, dok se dijagnoza invazivnog karcinoma postavlja na osnovu kliničkog pregleda i laboratorijskih analiza.
Najvažnija prevencija karcinoma grlića je otkrivanje i lečenje svih premalignih promena na grliću materice.
U lečenju karcinoma grlića najvažnija je rana dijagnoza i brza primena adekvatne terapije. Karcinom grlića se leči hirurški i zračenjem.
